Punjab Infoline

ਪੰਜਾਬੀ

2070 ਤੱਕ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲੇਗੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਆਬਾਦੀ? ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਘੱਟ ਜਨਮ ਦਰ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਪਰਵਾਸ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ

22 Nov, 2026 06:15 PM

ਅਗਲੇ ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪਿਊ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਵੱਲੋਂ 18 ਨਵੰਬਰ, 2026 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ‘The Future of World Religions: Population Growth Projections, 2020–2070’ ਨਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਅਨੁਮਾਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ, ਸਰਵੇਖਣਾਂ, ਜਨਮ ਦਰ, ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਉਮਰ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਪਰਵਾਸ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਈ ਅਹਿਮ ਤੱਥ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ।

ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ 2035 ਤੱਕ ਇਸਲਾਮ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 2.57 ਅਰਬ ਅਤੇ ਈਸਾਈਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 2.52 ਅਰਬ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ 2020 ਦੇ 26 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 2070 ਤੱਕ 36 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 3.6 ਅਰਬ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਧੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ 24 ਸਾਲ ਦੀ ਮੱਧ ਉਮਰ ਅਤੇ 3.1 ਦੀ ਜਨਮ ਦਰ ਹਨ।

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਵਿਸ਼ਵ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਈਸਾਈਆਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ 2020 ਤੋਂ 2070 ਤੱਕ ਲਗਭਗ 29 ਫ਼ੀਸਦੀ ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ ਕਰੀਬ 3 ਅਰਬ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਈਸਾਈ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਆਵੇਗਾ। 2070 ਤੱਕ ਦੁਨੀਆ ਦੇ 50 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਈਸਾਈ ਉਪ-ਸਹਾਰਾ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹੋਣਗੇ। ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਈਸਾਈਆਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ 63 ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ 46 ਫ਼ੀਸਦੀ ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਕੈਨੇਡਾ 2030 ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ 2065 ਤੱਕ ਈਸਾਈ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਗੇ।

ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਰਮ ਨਾਲ ਨਾ ਜੁੜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। 2070 ਤੱਕ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ 41 ਫ਼ੀਸਦੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 33 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਵਿਸ਼ਵ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਰਗ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ 24 ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ 17 ਫ਼ੀਸਦੀ ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਚੀਨ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਘੱਟ ਜਨਮ ਦਰ ਹੈ।

ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ 19.9 ਕਰੋੜ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਣ ਨਾਲ 2070 ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 1.4 ਅਰਬ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ 15 ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ 14 ਫ਼ੀਸਦੀ ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ 50 ਲੱਖ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 40 ਲੱਖ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹਿੰਦੂ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਰਮ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ ਘਟਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਬੋਧੀਆਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਲਗਭਗ 4 ਤੋਂ 5 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ 2 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੀ ਹੇਠਾਂ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਚੀਨ, ਜਾਪਾਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਜਨਮ ਦਰ ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 1.5 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਲਗਭਗ 1.8 ਕਰੋੜ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਸ਼ਵ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ 0.19 ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ 0.17 ਫ਼ੀਸਦੀ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਸਬੰਧੀ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਲਈ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿਹਤ ਸਰਵੇਖਣ (NFHS-5) ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ 2021 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ 2070 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹੇਗੀ। ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ 79.4 ਤੋਂ ਘਟ ਕੇ 75.8 ਫ਼ੀਸਦੀ ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 1.11 ਅਰਬ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 1.29 ਅਰਬ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਕਰੀਬ 17.6 ਕਰੋੜ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ 2020 ਦੇ 15.2 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 2070 ਤੱਕ 19.6 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 57 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵਾਧੇ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮੁਸਲਿਮ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਆਬਾਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣ ਦਾ ਕੋਈ ਅਨੁਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। 2070 ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੰਦੂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਤਿੰਨ-ਚੌਥਾਈ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣਗੇ।

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਜਨਮ ਦਰ ਵਿਚਲਾ ਅੰਤਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘਟਿਆ ਹੈ। 2025 ਤੋਂ 2030 ਦੌਰਾਨ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਜਨਮ ਦਰ 2.3 ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ 1.8 ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ 2020 ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਮੱਧ ਉਮਰ 24 ਸਾਲ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ 29 ਸਾਲ ਸੀ। ਉਮਰ ਦੇ ਇਸ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਕਾਰਨ ਮੁਸਲਿਮ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਬਣੀ ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਆਬਾਦੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਡੈਮੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਮੋਮੈਂਟਮ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਰਿਪੋਰਟ?

ਪਿਊ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੱਖਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿੱਖਾਂ, ਜੈਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਰਸੀਆਂ ਨੂੰ ‘ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ’ (Other Religions) ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਅੰਦਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਵਰਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।

ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ‘ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ’ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 2020 ਵਿੱਚ 3.57 ਕਰੋੜ ਸੀ, ਜੋ 2070 ਤੱਕ ਘਟ ਕੇ 3.05 ਕਰੋੜ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਲੇ ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ 52 ਲੱਖ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਘੱਟ ਜਨਮ ਦਰ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਪਰਵਾਸ ਹਨ।

ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਥਿਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪ੍ਰਤੀ ਔਰਤ 2.1 ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਜਨਮ ਦਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਬਦਲਵੀਂ ਜਨਮ ਦਰ (Replacement Level) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ‘ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ’ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਜਨਮ ਦਰ ਲਗਭਗ 1.8 ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿਹਤ ਸਰਵੇਖਣ (NFHS-5) ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਜਨਮ ਦਰ ਕਰੀਬ 1.6 ਹੈ, ਜੋ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਦਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ।

ਘੱਟ ਜਨਮ ਦਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਪਰਵਾਸ ਵੀ ਇਸ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਅਹਿਮ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਰਵਾਸ ਕਾਰਨ ‘ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ’ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 30 ਲੱਖ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਪਰਵਾਸ ਵੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਮੁੱਦਾ ਹੈ।

ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਵਧੇਗੀ ‘ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ’ ਦੀ ਆਬਾਦੀ

ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ‘ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ’ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘਟਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਰਗ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੁੱਗਣੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 2020 ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 50 ਲੱਖ ਸੀ, ਜੋ 2070 ਤੱਕ ਵਧ ਕੇ 1.2 ਕਰੋੜ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਹਿਮ ਹਨ।

ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ 2070 ਤੱਕ ਅਮਰੀਕਾ ‘ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ’ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਚੌਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਘਟਣ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵਧਣ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਧਾਰਮਿਕ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਅੰਕੜੇ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ 2070 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਜਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਬਾਰੇ ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅੰਕੜਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।

ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ 2065 ਤੋਂ 2070 ਤੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਜਨਮ ਦਰਾਂ 1.5 ਤੋਂ 2.2 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਛੱਡਣ ਜਾਂ ਬਦਲਣ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਤੇਜ਼ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 99 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਿੰਦੂ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਧਰਮ ਛੱਡਣ ਦੀ ਦਰ ਨਾਂ-ਮਾਤਰ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਘੱਟ ਜਨਮ ਦਰ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਪਰਵਾਸ ਵੱਡੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

Latest News