ਰਚਨਾ,ਕਹਾਣੀ,ਲੇਖ

ਗੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਜ਼ਾਦ ਦੀ ਕਵਿਤਾ “ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ” ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ – ਸਰਵ-ਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ

Mar 03, 2026 08:12 AM (Asia/Kolkata)

ਦਿਲ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ,ਖੂਨ ਅਤੇ ਸਾਹ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ,ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ,ਹਕੀਕਤ ਅਤੇ ਖਿਆਲ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ,ਅੱਖਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਤੇ ਬੰਦ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ,ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰੋਣ ਦੀ ਰਿਵਾਇਤ ਕਾਫ਼ੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਹੀ ਹੈ। ਗੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਜ਼ਾਦ ਦੀ ਕਵਿਤਾ “ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ” ਵੀ ਇਸੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਰਵ-ਵਿਆਪੀ...

ਗੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਜ਼ਾਦ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਦੀ ਰੂਹਾਨੀ ਗਹਿਰਾਈ

Oct 26, 2025 05:14 PM (Asia/Kolkata)

ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਦੀ ਅਭਿਵ੍ਯਕਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਆਤਮਿਕਤਾ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਗੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਜ਼ਾਦ ਦੀ ਕਵਿਤਾ — “ਤੂੰ ਹੈਂ ਖੂਹੀ ਪਿਆਰ ਦੀ ਸੱਜਣਾ,ਮੈਂ ਹਾਂ ਰਾਹੀ ਪਿਆਸਾ…” ਇਸੇ ਰੂਹਾਨੀ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਵੀ ਆਪਣੇ ਸੱਜਣ ਨੂੰ “ਖੂਹੀ ਪਿਆਰ ਦੀ” ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ — ਅਰਥਾਤ ਉਹ ਸਰੋਤ ਜਿਸ ਤੋਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਤਰੋਤਾਜ਼ਗੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਅਮ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ “ਰਾਹੀ ਪਿਆਸਾ” ਕਹਿ ਕੇ, ਕਵੀ ਆਪਣੀ...

ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਰੁੱਖ ਸੰਭਾਲ ਐਕਟ ਦੀ ਲੋੜ ਕਿਉਂ ਹੈ? - ਸਮਿਤਾ ਕੌਰ

Jun 24, 2025 05:42 AM (Asia/Kolkata)

2021 ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲਾਤ ਕਵਰ 1,846.65 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਜ ਦੇ ਕੁੱਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ 50,362 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਾ 3.67% ਸੀ। ਇਹ 2019 ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 1.98 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲਾਤ ਕਵਰ ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ: ਬਹੁਤ ਸੰਘਣਾ ਜੰਗਲ (10.58 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ), ਦਰਮਿਆਨਾ ਸੰਘਣਾ ਜੰਗਲ (793.11 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ), ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਜੰਗਲ (1,042.96 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ)। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 3.67%...

ਪੱਲ---------------- ਅਕਾਸ਼ਦੀਪ ਸਿੰਘ

Jun 02, 2025 02:14 AM (Asia/Kolkata)

ਪੱਲ ਕੁਝ ਪੱਲ ਲੱਗਣ ਸਜ਼ਾ ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਕੁਝ ਲਗਦੇ ਨੇ *ਕੈਦ* ਜਿਹੇ ਕੁਝ ਰੁਲਦੇ ਫਿਰਨ ਦਵਾ ਖੁਣੋਂ ਤੇ ਕੁਝ ਲਗਦੇ ਨੇ *ਵੈਦ* ਜਿਹੇ ਕੁਝ ਸੁੰਨੇ ਸੱਖਣੇ ਉੱਜੜੇ ਪਲ ਜੌ ਹੱਸਣ ਕਦੇ *ਅਵੈਧ* ਜਿਹੇ ਕੁਝ ਪਲ ਸਾਉ ਸੁਲੱਖਣੇ ਜਾਪਣ ਕੁਝ ਲਗਦੇ ਮੇਰੇ *ਐਬ* ਜਿਹੇ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਮਿਰੇ ਯਾਰ ਹੀ ਲਗਦੇ ਕੁਝ ਲੱਗਦੇ ਨੇ *ਡਕੈਤ* ਜਿਹੇ ਜੌ ਗਏ ਨੇ ਛੱਡਕੇ ਦੂਰ ਤਦੋਂ ਆ ਜਾਣਗੇ ਲਗਦਾ *ਸ਼ੈਦ* ਕਦੇ ਕੁਝ ਟੋਇਆਂ ਵਾਂਙਰ ਪੁੱਟ ਗਏ ਨੇ ਕਈ ਟਿੱਬਿਆਂ ਵਰਗੇ *ਹੈਨ* ਖੜ੍ਹੇ ਕੁਝ ਪਲ ਯਾਰ ਇਬਾਦਤ ਰੁੱਝੇ ਕੁਝ ਸੁੱਤੇ ਜਿਵੇਂ...

ਕਵਿਤਾ - ਚਾਪਲੂਸ ਤੋਂ ਬਚਕੇ

Apr 19, 2025 12:57 AM (Asia/Kolkata)

*ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋ ਢਾਲ ਬਣਾ ਕੇ ਮਤਲਬ ਆਪਣਾ ਕੱਢਦੇ ਨੇ , ਐਸੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਬਚਕੇ ਰਹਿਣਾ ਖਾਰ ਦਿਲਾਂ ਚ ਰੱਖਦੇ ਨੇ l *ਚਾਪਲੂਸੀ ਕਰਨਾ ਕੰਮ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ,ਗੱਲਾਂ ਮਿੱਠੀਆ ਕਰਦੇ ਨੇ lਆਪਣਾ ਕਹਿਕੇ ਜੋ ਦੇਣ ਦਿਲਾਸੇ, ਵਾਰ ਪਿੱਠ ਤੇ ਕਰਦੇ ਨੇ l ਐਸੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਬਚਕੇ ਰਹਿਣਾ ਖ਼ਾਰ ਦਿਲਾਂ ਚ ਰੱਖਦੇ ਨੇ l *ਤੇਰੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਤੇਰੇ ਹੋ ਜਾਣ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਮੇਰੇ ਨੇ l ਮੂੰਹ ਦੇ ਮਿੱਠੜੇ ,ਦਿਲ ਦੇ ਕੌੜੇ ਨਾ ਇਹ ਤੇਰੇ ਨੇ ਨਾ ਇਹ ਮੇਰੇ ਨੇ , ਮਹਿਫ਼ਲਾਂ ਜੋੜ -ਜੋੜ ਥਾਂ -ਥਾਂ ਬੈਠਣ , ਨਿੱਤ ਨਵਾਂ ਕਾਰਾ...

ਕਵਿਤਾ ' ਜੀਭ '

Feb 20, 2025 04:51 AM (Asia/Kolkata)

 ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜੀਭ ਸੰਭਾਲ਼ੀ ਰੱਖੀ ਹੈ |  ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਇੱਕ ਬਿਪਤਾ ਟਾਲ਼ੀ ਰੱਖੀ ਹੈ |   ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਨਜ਼ਰ ਸਵੱਲੀ ਹੋ ਜਾਊ,  ਏਸੇ ਕਰ ਕੇ ਦਾਹੜੀ ਕਾਲ਼ੀ ਰੱਖੀ ਹੈ?   ਗਲ਼ੇ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸਾਰ ਮੁਬਾਰਕਬਾਦ ਕਿਹਾ,  ਐਪਰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਨਫ਼ਰਤ ਪਾਲ਼ੀ ਰੱਖੀ ਹੈ|   ਕੁੱਲੀ, ਗੁੱਲੀ, ਜੁੱਲੀ ਵਾਲ਼ੇ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ,  ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਾ ਇੱਛਾ ਬਾਹਲ਼ੀ ਰੱਖੀ ਹੈ |  ਮੌਕੇ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੇ ਕੰਮ ਆਉਣਾ ਹੈ,  ਨਾ ਪਿਸਤੌਲ, ਬੰਦੂਕ ਦੋਨਾਲ਼ੀ ਰੱਖੀ ਹੈ...

ਸਦੀਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਅਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਮੂਲ ਤੱਤ

Feb 17, 2025 01:53 PM (Asia/Kolkata)

ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਅਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹਰੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਕਈ ਵਾਰ ਸੋਚਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਵਧੀਆ ਸਹੂਲਤਾਂ, ਅਮੀਰੀ ਜਾਂ ਵਧੀਕ ਸਫਲਤਾ ਸਾਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਖੁਸ਼ੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੰਦਰੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਅਹਿਮ ਜੀਵਨ ਮੁੱਲ ਅਪਣਾਈਏ ਤਾਂ ਸਦੀਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਖੇੜਾ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਤੁਲਨ – ਅਸਲ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਚਾਬੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖ-ਦੁੱਖ, ਮਾਨ-ਅਪਮਾਨ, ਨਫੇ-ਨੁਕਸਾਨ, ਅਤੇ ਸੁਖ-ਸਹੂਲਤਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਜਾਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਜੇਕਰ...

"ਗੱਲ ਗੁਰੂ ਦੀ, ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਦਾ" – ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ

Jan 30, 2025 05:30 AM (Asia/Kolkata)

-ਗੱਲ ਗੁਰੂ ਦੀ, ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਦਾ- ਵੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਇਕ ਗੱਲ ਸੁਣ, ਦੱਸਿਆ ਕਰ ਸਿਰਫ ਗੁਰ ਬਾਣੀ ਦੇ ਗੁਣ,ਸੰਗਤ ਜਸ "ਏਕ" ਦਾ ਗਾਵੈ, ਐਸੀ ਨਾਲ ਸਾਖੀ ਵੀ ਬੁਣ। ਗੱਲ ਆਪਣੀ ਪੱਕੀ ਕਰਨ ਲਈ, ਪ੍ਰਮਾਣ ਰੱਖ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ,ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਹੀ, ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹਾਣੀ ਦਾ। ਬੁਲ੍ਹੇ, ਪੀਲੂ, ਵਾਰਿਸ਼ ਵਰਗੇ, ਤੇ ਨੰਦਸਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਹੇਜ ਕਰ,ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਭਰਿਆ ਪਈਆਂ ਹੈ ਆਪਣਾ ਘਰ। ਗੱਲ ਗੁਰੂ ਦੀ, ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਦਾ, ਇਹ ਹੈ ਆਪਣਾ ਦਸਤੂਰ,"ਅਜ਼ਾਦ " ਸੁਣਕੇ ਫੋਕੀਆਂ ਗੱਲ, ਕਿ ਲੈਣਾ ਹੋ ਕੇ...

ਪਰ ਗੁਨਾਹ ਤਾਂ ਦੱਸ - ਗੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਜ਼ਾਦ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ

Jan 16, 2025 05:30 AM (Asia/Kolkata)

ਗੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਜ਼ਾਦ ਦੀ ਕਵਿਤਾ “ਪਰ ਗੁਨਾਹ ਤਾਂ ਦੱਸ” ਮਨੁੱਖੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ, ਦੁੱਖ, ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਉਲਝਣਾਂ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਰੋਸੇ ਦੀ ਟੂਟ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮਕਸਦ ਦੀ ਖੋਜ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਹਰ ਪਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੂੜ੍ਹਾ ਮਤਲਬ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਫਰ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਫਰ ਅਤੇ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇਸ ਪੰਕਤੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ...

ਗੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਆਜ਼ਾਦ ਦੀ ਕਵਿਤਾ 'ਅਗਾਜ਼ ਹੀ ਅਗਾਜ਼' ਜੀਵਨ ਦੇ ਰੂਹਾਨੀ ਸਫਰ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ

Jan 15, 2025 05:30 AM (Asia/Kolkata)

ਅਗਾਜ਼ ਹੀ ਅਗਾਜ਼ਵਾਟਾਂ ਲੰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਛਾਈ ਧੁੰਦ ਹੋਰ ਹੈ,ਤੇਰਾ ਹੀ ਆਸਰਾ ਤੇ ਤੇਰੀ ਹੀ ਲੋਰ ਹੈ।ਇਹਨਾਂ ਲੰਮੇ ਪੈਂਡਿਆਂ ਦਾ ਤੂੰ ਹੀ ਸਹਾਰਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਹੀ ਓੁਰਲਾ ਤੇ ਤੂੰ ਹੀ ਪਰਲਾ ਕਿਨਾਰਾ ਹੈ।ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਰੀ ਚੁੱਪ ਅਤੇ ਤੂੰ ਹੀ ਅਵਾਜ਼ ਹੈਂ,ਅੰਤ ਤੇਰਾ ਲੱਭਦਾ ਨਾ, ਬਸ ਅਗਾਜ਼ ਹੀ ਅਗਾਜ਼ ਹੈਂ।ਗੁਰੂ ਦੱਸੇ ਰਾਹਾਂ ਤੇ ਤੁਰਨਾ ਮੈਂ ਲੋਚਦਾ, ਪੜ੍ਹ ਪੜ੍ਹ ਬਾਣੀ ਮੈਂ ਅਦਰ ਹੀ ਖੋਜਦਾ।ਭਰਮਾਂ ਦੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਫੇਰਨੀ ਮਧਾਣੀ ਮੈਂ,ਹੋ ਰਿਹਾ ਹਾਂ “ਅਜ਼ਾਦ”, ਪੜ੍ਹ ਪੜ੍ਹ ਬਾਣੀ ਮੈਂ।- ਗੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਜ਼ਾਦ...